Dirse Han Oğlu Boğaç Han
Özetin bölümlere ayrılması editoryaldir.
Bayındır Han’ın toyu ve Dirse Han’ın evlatsızlıkla aşağılanması
Oğuz beylerinin yaşadığı çadırlı bir yerleşimde, tarihi belirtilmeyen bir günde, Bayındır Han büyük bir şölen düzenledi.
Oğlu olanları ak, kızı olanları kızıl çadırlara ayırdı. Çocuksuzları Tanrı'nın lanetlediğini söyleyip kara çadıra yolladı.
Şölene kırk adamıyla gelen Dirse Han, çocuğu olmadığı için kara çadıra alındı.
Kara keçe üzerinde kara koyun yahnisiyle karşılanınca öfkelendi ve eve dönüp eşine hesap sordu.
Çocuksuzluk yüzünden onu öldürmekle tehdit etti.
Dirse Han’ın hayrı, dualar ve oğlunun doğumu
Hatunu, açları doyurup yoksulları giydirmesini, borçluları kurtarmasını ve büyük bir şölenle dua istemesini öğütledi. Dirse Han hayvanlar kestirip beyleri topladı, muhtaçlara yardım etti. Konuklar çocuk için dua etti. Eşi hamile kaldı ve bir oğlan doğurdu.
Boğanın öldürülmesi ve oğlana Boğaç Han adının verilmesi
Çocuk on beş yaşına geldi. Bir bahar günü hükümdarın güçlü boğası meydana salındığında üç arkadaşıyla aşık oynuyordu. Boğa, taşa boynuz vurduğunda onu un gibi öğütecek kadar güçlüydü. Öteki çocuklar kaçarken o yerinde kaldı. Üzerine saldıran boğanın alnına yumruk vurdu, sonra yumruğunu dayayıp onu geri itti. Güçleri denk gelince elini birden çekip yana sıçradı. Yere yığılan hayvanın başını bıçakla kesti. Beyler, çocuğa ad vermesi için Dede Korkut'u çağırdı.
Bilge ozan, babasından oğlana beylik, taht, atlar, sürüler, çadır ve giysiler vermesini istedi; adını da koydu:
Bayındır Han’ın ak meydanında bu oğlan cenk etti, bir boğa öldürdü. Senin oğlunun adı Boğaç olsun; adını ben verdim, yaşını Allah versin, dedi.
Kırk yiğidin iftiraları ve Dirse Han’ın oğlunu avda yaralaması
Dirse Han oğluna beylik ve taht verdi. Genç bey, babasının kırk adamını önemsemez oldu. Eski saygınlıklarını yitiren adamlar onu kıskanıp öldürtmek için iki gruba ayrıldı. İlk grup, oğlanın çevreye saldırdığını, güzelleri zorla aldığını ve yaşlılara hakaret ettiğini söyledi. Ötekiler, babasından izinsiz avlandığını, annesiyle içki içip uygunsuz yakınlık kurduğunu ve babasını öldürmeyi tasarladığını ileri sürdü. Hükümdarın bunları duyarsa Dirse Han'ı cezalandıracağını söyleyerek onu korkuttular.
İftiralara inanan baba oğlunu öldürmek istedi. Adamları, genci ancak av sırasında vurabileceğini söylediler. Ertesi sabah birlikte ava çıktılar. Adamlar oğlana, babasının onun ustalığını görmek istediğini söyleyip geyikleri önüne sürdürdüler. Babaya ise oğlunun bu yolla onu okla öldüreceğini anlattılar. Dirse Han yayını gerip oğlunu iki omzu arasından vurdu. Kanlar içinde düşen oğlana yaklaşmak istediyse de adamları engel oldu; onu ölü sanarak geri döndü.
Annenin oğlunu bulması, Hızır’ın yardımı ve Boğaç’ın iyileşmesi
İlk avını kutlamaya hazırlanan annesi, dönenlerin arasında oğlunu göremeyince kaygılandı. Kocası cevap vermedi; adamlar oğlanın avda olduğunu söylediler. Kadın kırk genç kızla dağlara çıktı. Bir dereye inip kalkan kargaları izleyince oğlunu kanlar içinde buldu. İki köpeği kuşları uzak tutuyordu.
Kadın dağa ve hayvanlara beddua ederken oğlan gözlerini açtı. Suçun babasında olduğunu, dağın suçu bulunmadığını söyledi. Boz Atlı Hızır'ın gelip yarasını üç kez sıvazladığını anlattı.
Yarasından ölmeyeceğini, dağ çiçeğiyle anne sütünün kendisini iyileştireceğini bildirdi. Kızlar çiçek topladı. Annesi, güçlükle çıkardığı kanla karışık sütünü çiçeklerle yaraya sürdü. Oğlanı eve götürüp hekimlere bıraktılar. Babasından gizlenen genç kırk günde iyileşti; babası onu hâlâ ölü sanıyordu.
Dirse Han’ın tutsak edilmesi ve Boğaç’ın babasını kurtarması
Boğaç'ın yaşadığını öğrenen kırk adam, gerçeğin ortaya çıkmasından korktu. Dirse Han'ı dövüp ellerini bağladılar; kendileri atlıyken onu yaya götürerek düşman ülkesine yöneldiler. Haberi alan annesi, oğlundan babasını kurtarmasını istedi:
…Babanı o kırk namertten kurtar. Yürü oğul, baban sana kıydıysa sen babana kıyma. Oğlan annesinin sözünü kırmadı; Boğaç Bey yerinden doğruldu.
Boğaç kırk yiğidiyle yetişti. Hainler onu da yakalamak istedi. Oğlunu tanımayan Dirse Han ellerini çözdürüp kopuzunu aldı. Gence, mallardan payı varsa vereceğini söyleyerek geri dönmesini istedi. Boğaç, aralarında aklı şaşmış babasının da bulunduğunu ve onu bırakmayacağını bildirdi. Adamlarıyla saldırıp hainlerin kimini öldürdü, kimini tutsak etti ve babasını kurtardı. Dirse Han oğlunun sağ olduğunu o zaman anladı.
Boğaç’a beylik verilmesi ve Dede Korkut’un kapanış duası
Bayındır Han, Boğaç'a beylik ve taht verdi. Dede Korkut, ölümlü dünyadan göçenleri andı; dağların, ağaçların ve suların korunması için dua etti.