Primo Türk Çocuğu (Ömer Seyfettin)
Özetin bölümlere ayrılması editoryaldir.
Savaş haberi ve Kenan Bey’in Avrupa hayranlığının sarsılması
Selanik'te serin ve karanlık bir eylül gecesiydi. Genç mühendis Kenan Bey, İtalya'nın Trablus'a saldırmasının ardından ıssız rıhtımda düşüncelere dalmıştı.
Paris'te eğitim görmüş, Avrupa'nın yaşam biçimini ve değerlerini benimsemişti. Türk olduğunu söylemekten bile çekinmiş, kendi geçmişinden uzaklaşmıştı. Son iki gündeki haberler, hayran olduğu devletlerin sömürgelerde yaptıklarını yeniden düşündürmüştü. Fransa'nın Afrika'daki şiddetini hatırladı:
Daima fazilete, insaniyete hizmet ettiğini haykıran bu millet, yüz senedir Afrika’yı kana boyamakta, masum, silahsız insanları öldürmekte onları esir edip hayatlarını, ruhlarını zapt etmektedir.
İtalyan kurumlarına saldıran halkın öfkesi onu da korkutmuştu. İtalyan dostu sayılmaktan çekinerek evine gitmemiş, bir otele sığınmış ve geceyi uykusuz geçirmişti.
Grazia ile evlilik ve İtalyanlaşan aile hayatı
Kenan Bey, Paris'ten döndükten sonra İzmir'de çalışmış ve orada tanıştığı İtalyan Grazia ile evlenmişti.
Grazia'nın babası önce kızını bir Türk'e vermeyi reddetmişti. Daha sonra çıkarlarını gözeterek ve damadını Türk değil Rum sayarak evliliğe izin vermişti. Çiftin iki oğlu olmuş, küçük oğulları hastalanıp ölmüştü. Evde İtalyan gelenekleri sürdürülmüştü. Kayınpederi Meşrutiyet'ten sonra İtalya'ya yerleşmişti; Kenan Bey onun çağrısına uymamaya kararlıydı.
Yalıya dönüş ve unutulan Türk kimliğiyle yüzleşme
Sabah yalısına döndüğünde eşiyle oğlunu evde bulamamıştı. İki yol sandığı, Grazia'nın gitmeye hazırlandığını göstermişti. Eşyalar arasında Türk hayatından hiçbir iz göremeyince Bursa'daki baba evini hatırlamıştı. Eski saat, kanarya, halılar ve silahlarla süslü oda gözünde canlanmıştı. Babasının odasındaki levhada dürüstlüğü ve cesareti öğütleyen dizeler yazılıydı:
Mısralardan bazıları aklına gelir.
‘Geçme namert köprüsünden, koparmasın seni!’
‘Korkma düşmandan, ki ateş olsa yandırmaz seni!’
‘Müstakim ol, Hazreti Allah utandırmaz seni!’
Anne babası o eğitimdeyken ölmüş, kız kardeşi evlenmişti. On yıldır Bursa'ya gitmemiş, yakınlarını görmemiş, mallarını bile bir vekille satmıştı. Unuttuğu ailesi ve milliyeti için derin bir pişmanlık duymuştu.
Grazia’nın paylaşım haberleri ve Selanik’ten kaçış planı
Grazia eve dönünce bir tercümandan duyduğu gizli paylaşım haberlerini anlattı. Ona göre Avrupa devletleri Fas'ı, Anadolu'yu, Trablus'u ve İran'ı aralarında bölüşmüştü; Osmanlı topraklarında ayaklanmalar çıkacak, çeşitli bölgelere özerklik verilecek, ülke uluslararası yönetime alınacaktı. Selanik'ten hemen ayrılmak gerektiğini söyleyerek pasaportları hazırlattığını bildirdi. Kenan Bey hiçbir yere gitmeyeceğini söyledi. İçeri giren oğullarını Grazia sertçe dışarı çıkardı; ardından eşinin kararına karşı çıktı.
Primo’nun Orhan’dan Türk tarihini ve savaşı öğrenmesi
Primo, o sabah okula gitmeyip rıhtımda Rum çocuklarıyla balık tutmaya çalışmıştı.
Orada okul arkadaşı Orhan'la ve bir Türk paşasının oğluyla karşılaşmıştı.
Orhan, babası Türk olduğuna göre kendisinin de Türk olduğunu söyledi. Türkçe bilmeyen çocuğa Fransızca konuşarak Genç Türklerin bildirisini ve İtalya'yla savaşı anlattı. Türklerin geçmişteki gücünü, büyük devletlerini ve deniz zaferlerini abartarak aktardı. Primo babasıyla gurur duydu ve Rum çocuklarının çağrılarına aldırmadı. Birlikte İttihat ve Terakki kulübü önündeki gösteriye katıldılar. Orhan, İtalya'yı suçlayan konuşmayı ve iki İtalyan savaş gemisinin battığını bildiren telgrafı çevirdi.
Ailede son seçim ve Primo’nun Türk kalmayı seçmesi
Primo kapıdan tartışmayı dinledi. Kenan Bey, eşinin ancak Türk olarak kalabileceğini, giderse boşanacaklarını söyledi. Grazia babasına dönmek ve oğlunu götürmek istedi. Seçim çocuğa bırakıldı. İçeri çağrılan Primo annesine sarılmadı, babasının yanına oturdu ve kararını açıkladı:
Primo ellerini kalçalarına dayar, heyecanlı tavrıyla annesini ve babasını süzer ve gayet bozuk bir Türkçe ile ‘Ben... Turko çocuk... Ben yok İtalyano... Ben burda... Ben çocuk Türk...’ diye haykırır.
Ardından bir sandalyeyle İtalyan kralının resmini parçaladı. Grazia sandalyeye yığılırken Kenan Bey oğlunu kucaklayıp alnından öptü.